उंबरठ्यावरचा निरोप आणि श्वासांचा उत्सव: एका नश्वर प्रवासाचे संचित
प्रा. डॉ. गोविंद पांडुरंग चौधरी (देव)
उंबरठ्यावरचा निरोप आणि श्वासांचा उत्सव: एका नश्वर प्रवासाचे संचित
मानवी अस्तित्व हे पहाटेच्या पानावर स्थिरावलेल्या एखाद्या दवाच्या थेंबासारखं असतं; जो थेंब सूर्याच्या पहिल्या कोवळ्या किरणांचा स्पर्श होताच केव्हा वाफ होऊन अनंतात विलीन होईल, याचा कोणताही नेम नसतो. आपण मात्र या क्षणभंगुरतेच्या वास्तवाला विसरून, या नश्वर जगाच्या रंगमंचावर कायमस्वरूपी मुक्काम ठोकल्यागत स्वप्नांचे इमले बांधत राहतो. मृत्यू हे केवळ जीवनाचे ‘अंतिम सत्य’ नाही, तर ते जगण्याला अर्थ देणारे एक ‘सुंदर वळण’ आहे. पण आजच्या आधुनिकतेच्या शर्यतीत आपण त्या वळणापर्यंत पोहोचेपर्यंत जे ‘चैतन्य’ अनुभवायला हवं होतं, ते उद्याच्या चिंतेच्या आणि हव्यासाच्या धुक्यात पूर्णतः हरवून बसलो आहोत.
धावपळीच्या शर्यतीतला हरवलेला ‘मी’:
सकाळी हसतमुखाने घराचा उंबरठा ओलांडणारा प्रत्येक श्वास संध्याकाळी त्याच ओढीनं परत येईलच, याची कोणतीही लेखी हमी निसर्गाने किंवा नियतीने आपल्याला दिलेली नाही. तरीही, आपण रोजच्या यांत्रिक धावपळीत, जीवघेण्या ताणतणावाच्या जंजाळात आणि कधीही न संपणाऱ्या अवाजवी अपेक्षांच्या ओझ्याखाली स्वतःला जिवंतपणीच गाडून घेतो. “अजून काहीतरी मिळवायचं आहे”, “कुणालातरी मागे टाकायचं आहे” या हव्यासापोटी, आपण त्या कोऱ्या करकरीत ‘आज’चा गळा घोटतो. आपण हे विसरतो की, ज्या क्षणी आपण भविष्याच्या विवंचनेत स्वतःला जाळून घेतो, त्याच क्षणी वर्तमानातील आनंदाचा एक सुंदर सोनेरी क्षण आपल्या हातातून कायमचा निसटून गेलेला असतो.
नाजूक आयुष्याचा ‘स्वल्पविराम’:
कधीकधी आपल्या आजूबाजूला घडणाऱ्या काही दुःखद घटना आपल्याला क्षणभर थांबायला भाग पाडतात. काळजाचा एखादा तुकडा निखळून पडतो, तेव्हा मन सुन्न होतं आणि डोळ्यांच्या कडांमधून पश्चात्तापाचे अश्रू ओघळतात. तेव्हा कुठे जाणीव होते की, हे आयुष्य म्हणजे काचेच्या पात्रासारखं नाजूक आहे, जे एका अनपेक्षित धक्क्याने क्षणात विखुरतं. त्या एका नि:शब्द क्षणी आपल्याला उमजतं की, पैसा, पद, प्रतिष्ठा आणि सत्तेच्या माजासाठी आपण रात्रंदिवस एक केले, माणसं दुखावली आणि स्वतःला यंत्र बनवलं, त्या सगळ्या गोष्टी काळजाच्या एका शेवटच्या ठोक्यासोबत तिथेच थबकतात.
मागे उरतो तो केवळ माणुसकीचा सुगंध:
माणूस गेल्यानंतर त्याची भौतिक संपत्ती विभागली जाते, पण त्याने कमावलेलं ‘प्रेम’ आणि आयुष्यभर जपलेली ‘माणुसकी’ मात्र लोकांच्या काळजात एका मर्मबंधासारखी घर करून राहते. वेगळ्या शब्दात सांगायचं तर, आपलं जगणं हे असं असावं की आपल्या जाण्याने जगाचं भौतिक नुकसान झालं नाही तरी चालेल, पण या समाजाला एका ‘खऱ्या माणसाची उणीव’ नक्कीच भासली पाहिजे. आपण आयुष्यात शंभर वर्ष जगलोत यापेक्षा, आपण किती माणसांच्या ओठांवर हसू फुलवलं आणि किती जणांच्या दुःखात सावली बनून उभे राहिलोत, हेच आपल्या आयुष्याचं खरं ‘सोनं’ असतं. माणुसकी हा असा एक दैवी गंध आहे, जो देह मातीत मिसळल्यावरही पिढ्यानपिढ्या लोकांच्या आठवणींच्या बागेत दरवळत राहतो.
आजचा क्षण: श्वासांचा एक सोहळा
भविष्याच्या भयाखाली थरथरत जगण्यापेक्षा, आजच्या उन्हात आणि पावसात मनसोक्त न्हाऊन निघण्यातच आयुष्याची खरी सार्थकता आहे. आपल्या माणसांना वेळ द्या, त्यांच्या डोळ्यांतले न बोललेले शब्द वाचा, कुणाची मदत करता आली तर नि:स्वार्थपणे करा. कारण उद्याचा सूर्योदय आपल्या डोळ्यांसाठी असेलच असं नाही. जो श्वास आता आपल्या छातीत धडधडतोय, तोच आपला खरा सोबती आहे. या श्वासाचा आदर करा आणि जीवनाच्या या छोट्याशा प्रवासात अहंकाराच्या ओझ्यापेक्षा प्रेमाची शिदोरी जास्त गोळा करा. आपण कुणासाठी तरी ‘आठवण’ होण्यापूर्वी कुणाचं तरी ‘अस्तित्व’ बनून जगणं, हेच खरं सत्व आहे.
उद्याचा दिवस आपला असेलच असं नाही, पण आजचा हा क्षण आपल्या मालकीचा आहे. हा क्षण रडण्यात किंवा चिंतेत घालवण्यापेक्षा, तो हसण्यात आणि प्रेम वाटण्यात खर्च करा. म्हणून लक्षात ठेवा, आयुष्याचा शेवट सुंदर असण्यासाठी, त्याचं ‘प्रत्येक पान’ चैतन्याने भरलेलं असावं लागतं. चला, आजपासून असा एक श्वास घेऊया, ज्यात फक्त आणि फक्त ‘आज’चा आनंद असेल! कारण शेवटी, आपण रिकाम्या हाताने जाणार आहोत; पण जाताना इथल्या मातीत ‘प्रेम’ आणि ‘कृतज्ञतेचा’ एक दीप तेवत ठेवून जाणं, हेच खऱ्या मानवाचं लक्षण आहे!
प्रा. डॉ. गोविंद पांडुरंग चौधरी (देव)
उपप्राचार्य तथा सहा. प्राध्यापक
पानसरे महाविद्यालय, अर्जापूर
जि. नांदेड.
