काळाचा महाविलय आणि नूतन वर्षाची आदिमाया: एक चिंतन
प्रा.डॉ. गोविंद पांडुरंग चौधरी (देव) उपप्राचार्य तथा सहा. प्राध्यापक ता. धर्माबाद, जि. नांदेड
काळाचा महाविलय आणि नूतन वर्षाची आदिमाया: एक चिंतन
काळ हा अनादी आणि अनंत आहे. मानवाने आपल्या सोयीसाठी त्याचे सेकंद, मिनिटे आणि वर्षांत तुकडे केले असले, तरी काळ हा एखाद्या अखंड वाहणाऱ्या महासरितेसारखा आहे. ३१ डिसेंबरची मध्यरात्र ही त्या महासरितेचा एक असा वळणबिंदू आहे, जिथे आपण क्षणभर थांबून मागे वळून पाहतो आणि समोर पसरलेल्या अथांग भविष्याच्या क्षितिजाला गवसणी घालण्याचे स्वप्न पाहतो. हे केवळ एका वर्षाचे जाणे आणि दुसऱ्याचे येणे नाही, तर हा एका अनुभवाचा ‘अस्त’ आणि एका आशेचा ‘उदय’ आहे.
अनुभवांची पानगळ आणि स्मृतींचा वसंत:
निसर्गाच्या चक्रात ‘पानगळ’ हा विनाशाचा नव्हे, तर नवनिर्माणाचा सोहळा असतो. झाड जेव्हा आपली जुनी, पिवळी झालेली पाने गाळते, तेव्हा ते स्वतःला येणाऱ्या वसंतासाठी सज्ज करत असते. सरते वर्षही आपल्या आयुष्यातील अशाच काही जुन्या सवयी, कुत्सित नाती, वैफल्याच्या आठवणी आणि चुकांची पानगळ करण्याची संधी देते. आपण आपल्या स्मृतींच्या गाभाऱ्यात काय जपावे आणि काय विसरावे, याचा विवेक म्हणजे ‘नूतन वर्ष’ होय. ज्या जखमांनी आपल्याला शहाणपण दिले, त्या स्मृती म्हणून जपाव्यात; पण ज्या जखमा केवळ वेदना देतात, त्यांना सरत्या वर्षासोबत काळाच्या उदरात विसर्जित करणे, हेच खरे मानसिक आरोग्य आहे.
क्षितिजापलीकडचे स्वप्न:
माणूस हा ‘आशाजीवी’ प्राणी आहे. नवीन वर्षाचे पहिले पान जेव्हा आपण उलटतो, तेव्हा त्या कोऱ्या धवल कागदावर आपल्याला आपल्या स्वप्नांची अक्षरं गिरवायची असतात. हे कोरेपण भीतीदायक नसून ते आश्वासक आहे. ते आपल्याला सांगते की, “तुझा इतिहास काहीही असो, अद्याप तरी तुझा भविष्यकाळ तुझ्याच हातात आहे.” सरते वर्ष ही एक ‘कादंबरी’ होती, जिचा शेवट झाला आहे; आणि नवीन वर्ष हे एक ‘कविता’ आहे, जिचा आशय आपल्याला शब्दाशब्दाने समृद्ध करायचा आहे.
विवेकाचा संकल्प आणि माणुसकीची वारी:
आजच्या धावपळीच्या, तांत्रिक आणि काहीशा निष्ठुर होत चाललेल्या जगात आपण ‘माणूस’ म्हणून कुठे आहोत? हा प्रश्न नवीन वर्षाच्या निमित्ताने स्वतःला विचारणे गरजेचे आहे. आपण गगनचुंबी इमारती बांधल्या, पण मनाची दारे मात्र अरुंद केली. आपण संपत्तीची शिखरे पादाक्रांत केली, पण समाधानाची दरी मात्र वाढत गेली. या नवीन वर्षात आपला संकल्प केवळ भौतिक प्रगतीचा नसावा.
संकल्प असावा— कोमेजलेल्या चेहऱ्यावर हसू फुलवण्याचा.
संकल्प असावा— कुणाच्या तरी पडत्या काळात आधार होण्याचा.
संकल्प असावा— स्वतःच्या प्रवृत्तीतील ‘उकिरडा’ साफ करून तिथे विवेकाचे ‘मखमली कोंदण’ बसवण्याचा.
संतांनी सांगितल्याप्रमाणे, “अंतरीचा विटाळ” जोपर्यंत जात नाही, तोपर्यंत बाह्य साजरीकरण व्यर्थ आहे. त्यामुळे या वर्षी केवळ घरे सुशोभित न करता, आपली मने सुसंस्कृत कशी होतील, याचा ध्यास घेणे हीच खरी नूतन वर्षाची ‘साधना’ ठरेल.
नव्या प्रकाशाची नांदी:
येणारे वर्ष २०२६ हे केवळ अंकांच्या रूपाने येणारे वर्ष नसून, ते एका नवीन ऊर्जेचे प्रतीक आहे. प्रत्येक पहाट ही सूर्याची नवीन आवृत्ती असते, तसे प्रत्येक वर्ष हे ईश्वराने आपल्याला दिलेली अधिकची संधी आहे. आपण काळवेळाच्या चक्रात अडकलेले प्रवासाचे वारकरी आहोत. या वारीत भक्ती असावी ती कर्तव्याची, शक्ती असावी ती संयमाची आणि युक्ती असावी ती परोपकाराची. चला तर मग, सरत्या वर्षातील कडूपणा निरोपाच्या सागरात सोडून देऊया आणि नवीन वर्षातील गोडवा कस्तुरीसारखा आपल्या आचरणात दरवळू देऊया. ही नवीन वर्षाची पहाट आपल्या आयुष्यात केवळ सुख-समृद्धीच नव्हे, तर सात्विक विचारांचे आणि उदात्त ध्येयांचे इंद्रधनुष्य घेऊन येवो. काळाच्या या महाप्रवाहात आपण अशा प्रकारे पोहूया की, आपल्या अस्तित्वाचा सुगंध येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.
इंग्रजी नूतन वर्षाच्या क्षितिजस्पर्शी शुभेच्छा…!!!
प्रा.डॉ. गोविंद पांडुरंग चौधरी (देव)
उपप्राचार्य तथा सहा. प्राध्यापक
ता. धर्माबाद, जि. नांदेड
