प्रेमाची समाधी
पल्लवी पाटील, नागपूर निवासी संपादक 'साप्ताहिक साहित्यगंध'
प्रेमाची समाधी
“ए म्हाताऱ्या, आज तरी येणार आहे का तुमची ‘ज्युलिएट’? का आज पण फुलांचा गुच्छ सुकणार?” कॉलेजच्या मुलांचं टोळकं मोठमोठ्याने हसत होतं. “जाऊ दे रे, म्हाताऱ्याला वेड लागलंय. ४० वर्ष झाली म्हणे, रोज ६ वाजता इथे येऊन बसतो. ती काय आता भुताच्या रूपात येणार आहे का?” बाकड्यावर बसलेल्या माधवरावांनी त्या मुलांकडे बघून एक स्मितहास्य केलं, पण त्यांच्या डोळ्यातलं पाणी कोणालाच दिसलं नाही. त्यांनी शांतपणे हातातील मोगऱ्याचा गजरा बाकड्यावर ठेवला आणि घड्याळाकडे पाहिलं… ६ वाजायला ५ मिनिटं बाकी होती.
मुंबईचं छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT). अफाट गर्दी, धावपळ आणि गोंगाट. पण या सगळ्या गर्दीत एक माणूस असा होता ज्याला काळाचं भान नव्हतं. माधवराव. वय वर्षे ६५. अंगात साधा सदरा, डोळ्याला जाड भिंगाचा चष्मा आणि हातात नेहमी एक ताजा मोगऱ्याचा गजरा. गेली ४० वर्षं, ऊन असो, पाऊस असो वा थंडी, माधवराव रोज संध्याकाळी ५:५५ ला प्लॅटफॉर्म नंबर ४ च्या त्याच ठराविक बाकड्यावर येऊन बसायचे. बरोबर ६ वाजता त्यांची नजर गेटकडे लागायची. ८ वाजेपर्यंत वाट बघायचे आणि मग निराश होऊन, तो गजरा तिथेच बाकड्यावर ठेवून निघून जायचे. स्टेशनवरचे हमाल, चहावाले आणि रोजचे प्रवासी त्यांना ‘वेडा प्रेमी’ म्हणून ओळखायचे.
एका दिवशी, ‘अनिकेत’ नावाचा एक तरुण क्राईम रिपोर्टर तिथे आला. त्याला या आजोबांबद्दल कुतूहल वाटलं. तो त्यांच्या जवळ जाऊन बसला. “काका, कोणाची वाट बघताय?” अनिकेतने विचारलं. माधवरावांनी शून्यात नजर लावत उत्तर दिलं, “माझी ‘सुलू’… सुलोचना. आज येईल ती. नक्की येईल.” अनिकेतने विचारलं, “किती वर्षांपासून वाट बघताय?” “४० वर्षे…” माधवराव म्हणाले. “१९८५ सालची गोष्ट आहे. आमचं प्रेम होतं. पण तिचे वडील मोठे सावकार होते आणि मी एक सामान्य कारकून. त्यांनी लग्नाला विरोध केला. म्हणून आम्ही ठरवलं, पळून जाऊन लग्न करायचं. याच बाकड्यावर, संध्याकाळी ६ वाजता आम्ही भेटणार होतो आणि इथून पुण्याच्या गाडीने पळून जाणार होतो.”
माधवरावांचा आवाज दाटला. “मी वेळेवर आलो. हातात हेच मोगऱ्याचे फूल घेऊन. ६ वाजले, ७ वाजले, रात्र झाली… पण सुलू आलीच नाही. दुसऱ्या दिवशी मी तिच्या घरी गेलो, तर कळलं तिचं घर बंद आहे. तिचे वडील तिला घेऊन कुठेतरी निघून गेले होते. मला वाटलं… श्रीमंती बापाच्या दबावाखाली तिने मला धोका दिला. तिने माझं प्रेम नाकारलं. पण माझं मन मानत नाही रे… म्हणून रोज येतो. कदाचित तिला कधीतरी माझी आठवण येईल आणि ती येईल.”
अनिकेतला हे ऐकून वाईट वाटलं. ‘एकतर्फी प्रेम आणि धोका’ अशी साधी स्टोरी वाटली त्याला. पण पत्रकार असल्याने त्याच्या मनात एक शंका आली. “ती आलीच नाही? असं कसं होईल?” अनिकेतने माधवरावांना त्या दिवसाची तारीख विचारली. “२५ जून १९८५,” माधवरावांनी तारीख सांगितली. अनिकेत ऑफिसला गेला. त्याला ती तारीख काहीतरी ओळखीची वाटत होती. त्याने जुन्या फाईल्स आणि वर्तमानपत्रांचे अर्काईव्ह (Archives) उघडले. २५ जून १९८५ चा पेपर समोर आला आणि अनिकेतच्या पायाखालची जमीन सरकली.
त्या दिवशीच्या पेपरची हेडलाईन होती, “व्हिटी स्टेशनवर (आत्ताचे CSMT) बॉम्बस्फोट: १२ जणांचा मृत्यू, अनेक जखमी.” अनिकेतने धडधडत्या छातीने मृतांची यादी वाचायला सुरुवात केली. आणि सातव्या नंबरवर ते नाव होतं, ज्याने अनिकेतचे डोळे पाणावले. “नाव: सुलोचना देशमुख, वय २१ वर्षे. घटनास्थळ: प्लॅटफॉर्म नंबर ४.” अनिकेतला धक्काच बसला. सुलोचनाने धोका दिला नव्हता! ती आली होती! ती वेळेच्या आधीच आली होती. ती त्या बाकड्यावर माधवरावांची वाट बघत बसली होती. पण ६ वाजण्याआधीच, ५:५० ला झालेल्या त्या स्फोटात ती कायमची निघून गेली होती. त्या काळी मोबाईल नव्हते, संपर्क साधायला साधन नव्हतं आणि माधवराव उशिरा पोहोचले असतील किंवा गोंधळात त्यांना हे कळलंच नसेल.
दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी ६ वाजता अनिकेत धावत स्टेशनवर आला. माधवराव नेहमीप्रमाणे बाकड्यावर बसले होते. हातात गजरा होता. “काका…” अनिकेतचा आवाज जड झाला होता. माधवरावांनी आशेने पाहिलं, “काय झालं रे? सुलूचा काही निरोप मिळाला का?” अनिकेतने तो जुना, पिवळा पडलेला पेपरचा तुकडा माधवरावांच्या हातात दिला. “काका, सुलोचना मावशींनी तुम्हाला धोका नाही दिला हो. त्या आल्या होत्या…” माधवरावांनी थरथरत्या हाताने तो पेपर वाचला. ‘सुलोचना देशमुख… मृत्यू… प्लॅटफॉर्म नंबर ४… वेळ ५:५०.’ ४० वर्षांचा तो बांध फुटला. माधवराव तिथेच बाकड्यावर कोसळले आणि हंबरडा फोडून रडू लागले.
“सुलू… ग माझी सुलू! मी तुला ४० वर्षे ‘बेवफा’ समजत होतो… तुला शिव्या घालत होतो… आणि तू? तू माझ्यासाठी इथेच प्राण सोडले होतेस? अगं एकदा तरी सांगायचं होतंस… मी ४० वर्षे चुकीच्या रागात जगलो ग!” त्यांचे आक्रंदन पाहून अख्खं स्टेशन शांत झालं. जी मुलं त्यांची चेष्टा करत होती, त्यांच्या डोळ्यातही पाणी आलं. ज्या बाकड्याला ते ‘प्रेयसीची वाट पाहण्याची जागा’ समजत होते, ती जागा खरं तर त्यांच्या प्रेमाची ‘समाधी’ होती.
आजही तो बाकडा तिथेच आहे. पण आता माधवराव तिथे कोणाची वाट बघत नाहीत. ते येतात, तो मोगऱ्याचा गजरा त्या बाकड्यावर ठेवतात, बाकड्याला डोकं टेकवून नमस्कार करतात आणि निघून जातात. फरक इतकाच आहे की, पूर्वी त्यांच्या डोळ्यात ‘आशेचा’ प्रकाश होता, आता तिथे ‘पश्चात्तापाचे’ अश्रू असतात. कारण त्यांना सत्य समजलंय, “ती आली होती… पण नियती त्यांच्या भेटीच्या १० मिनिटं आधी आडवी आली होती.”
संकलन
पल्लवी पाटील, नागपूर
निवासी संपादक ‘साप्ताहिक साहित्यगंध’
