जगणं अपूर्ण नको: अस्तित्वाकडून आनंदाकडे
संजय गरबड मराठे उल्हासनगर, जिल्हा ठाणे.
जगणं अपूर्ण नको: अस्तित्वाकडून आनंदाकडे
‘जगणं अपूर्ण नको’ ही केवळ एक साधी इच्छा नसून ती अस्तित्वाचा अर्थ शोधणारी एक खोलवरची जाणीव आहे. माणूस जन्माला येतो आणि श्वास घेतो, याला आपण केवळ ‘अस्तित्व’ म्हणतो; पण जेव्हा तो आवडीने, ध्येयाने आणि तृप्तीने आपला प्रत्येक क्षण अनुभवतो, तेव्हाच त्याला खऱ्या अर्थाने ‘जीवन’ असे संबोधता येते. आजच्या धावपळीच्या युगात आपण भौतिक सुखांच्या आणि सुबत्तेच्या इतके मागे धावतोय की, समृद्ध आणि अर्थपूर्ण जगण्याची नेमकी व्याख्याच आपण विसरून गेलो आहोत. माणसाचं आयुष्य म्हणजे काही केवळ अनुभवांनी भरायचं एखादं रिकामं पात्र नाही, तर ते एक सुश्राव्य वाद्य आहे, ज्यातून सुरांचे संमेलन उमटलं पाहिजे. अनेकदा आपण आयुष्य केवळ ‘काढतो’, पण ते ‘जगत’ नाही. जेव्हा आपण म्हणतो की जगणं अपूर्ण नको, तेव्हा त्याचा अर्थ केवळ दीर्घायुष्य मिळवणे असा नसून, वाट्याला आलेल्या प्रत्येक दिवसाला एक परिपूर्ण परिमाण प्राप्त करून देणे असा असतो.
अपूर्णतेची जाणीव ही दोन प्रकारची असू शकते. एक म्हणजे ‘माझ्याकडे काहीच नाही’ या विचारातून येणारी हतबलता, आणि दुसरी म्हणजे ‘मला अजून बरंच काही मिळवायचं आहे’ यातून निर्माण होणारी विधायक जिद्द. जगणं अपूर्ण राहू नये असं वाटत असेल, तर आपल्याला आपल्यातील सुप्त ऊर्जेचा शोध घ्यावा लागेल. गटे या विचारवंताने म्हटल्याप्रमाणे, केवळ जगणे पुरेसे नाही, तर आपण कशासाठी जगतोय हे समजणे जास्त महत्त्वाचे आहे. आजच्या जगात पूर्णत्वाचा निकष हा बँक बॅलन्स, प्रशस्त घर किंवा सोशल मीडियावरील आभासी पसंतीवर ठरवला जातो. पण हे सर्व मिळवूनही मनाच्या एका कोपऱ्यात जी अनाम पोकळी जाणवते, तीच खरी अपूर्णता आहे. लोकांशी तंत्रज्ञानाने जोडले जाणे पण स्वतःशी अंतर्मनातून तुटलेले असणे ही आजच्या काळातील मोठी शोकांतिका आहे. महागड्या हॉटेल्समधील जेवण शरीर तृप्त करेल, पण पावसाच्या पहिल्या थेंबाचा मृद्गंध घेणं किंवा एखाद्या गरजूच्या चेहऱ्यावर प्रामाणिक हास्य फुलवणं, यात जगण्याचं खरं पूर्णत्व दडलेले असतं.
आपण नेहमी भूतकाळाच्या ओझ्याखाली दबलेले असतो किंवा भविष्याच्या अनाठायी काळजीने ग्रासलेले असतो, ज्यामुळे आपला ‘वर्तमान’ अपूर्ण राहतो. येणाऱ्या प्रत्येक क्षणाला पूर्ण ताकदीने सामोरे जाणे, हीच जगण्याची खरी गुरुकिल्ली आहे. ज्या आयुष्यात कला आणि छंदांची जोड नाही, ते आयुष्य म्हणजे केवळ कोरडी आकडेमोड ठरते. संगीत, चित्रकला, वाचन किंवा निसर्गाशी जवळीक साधणारे छंद आपल्या मनातील रिकाम्या जागा भरून काढतात आणि जगण्याला नवा रंग आणि गंध देतात. जगणं पूर्ण होण्यासाठी आपल्याला स्वतःच्या संकुचित मर्यादा ओलांडाव्या लागतील. स्वतःसाठी तर सर्वच जगतात, पण दुसऱ्याच्या आयुष्यात प्रकाशाचा एक किरण निर्माण करणं, हे जगण्याला खऱ्या अर्थाने ‘पूर्ण’ करतं. जगणं अपूर्ण नको याचा अर्थ असा नाही की, आपल्याला जगातलं सर्वकाही मिळायलाच हवं, तर याचा अर्थ असा आहे की जे काही आपल्या वाट्याला आले आहे, त्यात आपण तृप्त आणि कृतज्ञ असावं.
‘असणं’ आणि ‘जगणं’ यातला सूक्ष्म फरक ओळखणे हीच जगण्याची कला आहे. श्वास घेणं ही निसर्गाची देणगी असली, तरी तो श्वास आनंदाने भरणं ही आपली स्वतःची साधना असते. आपण आयुष्याच्या प्रवासात इतके वेगवान झालो आहोत की रस्ता आणि दिशा दोन्ही विसरलो आहोत. अशा धावपळीतही ज्याला स्वतःचा आंतरिक ‘ताल’ सापडतो, तोच खरा जगणारा. जगण्यासाठी नेहमी मोठ्या घटनांची गरज नसते; पहाटेचा गारवा, वाफाळलेल्या चहाची तृप्ती किंवा जुन्या मित्राशी साधलेला मनमोकळा संवाद हे छोटे क्षणच आयुष्याला पूर्णत्व देतात.
आयुष्य नेहमी आपल्या मनासारखं चालत नाही, पण परिस्थितीला शरण न जाता त्यात आपला मार्ग शोधणं, अपयशातून सावरून पुन्हा उभं राहणं ही जगण्याची खरी मजा आहे. स्वतःशी मैत्री करणारा माणूस कधीच एकटा किंवा अपूर्ण नसतो. ज्याला आभार मानता येतात आणि ज्याच्याकडे कृतज्ञतेची भावना आहे, त्यालाच विश्वाचा आनंद घेता येतो. आयुष्य हे गणितासारखं अचूक सुटलं नाही तरी चालेल, पण ते एखाद्या चित्रासारखं सुंदर दिसलं पाहिजे. उद्याची काळजी आणि कालच्या जखमा बाजूला सारून ज्याला वर्तमानाचा उत्सव साजरा करता येतो, तोच खऱ्या अर्थाने ‘जगला’. मृत्यू येईल तेव्हा तो फक्त शरीर घेऊन जाईल, पण आपलं कार्य आणि जगण्याचा आनंद हा विश्वात पूर्णत्वाच्या रूपाने कायम उरला पाहिजे.
संजय गरबड मराठे
उल्हासनगर, जिल्हा ठाणे.
==========
