मानवी मनाच्या कॅनव्हासवर उमटलेला ‘एक हसरा अविष्कार’
सविता पाटील ठाकरे सिलवासा,दादरा नगर हवेली
मानवी मनाच्या कॅनव्हासवर उमटलेला ‘एक हसरा अविष्कार’
सविता पाटील ठाकरे
सिलवासा,दादरा नगर हवेली
वसंताच्या मंद झुळुकीत हलकेच डोलणाऱ्या फुलांसारखी १ एप्रिल ही तारीख, पण तिच्या पाकळ्यांमध्ये लपलेली असते थोडीशी खोडकर गंमत. ‘एप्रिल फूल’ हा शब्द उच्चारताच मनाच्या आकाशात एक चपळ चिमणी उडते. ती कधी निरागस हसवते, तर कधी नकळत आपल्यालाच आरशासमोर उभं करते. माणसाच्या जगण्यात हसण्याला किती मोल आहे, हे सांगायला कोणतेही ग्रंथ उघडावे लागत नाहीत. ‘एप्रिल फूल म्हणजे, हसण्याच्या त्या झऱ्याला दिलेली एक छोटीशी खोडकर खडी’. त्या खडीने उठणाऱ्या तरंगांमध्ये क्षणभर आपण आपलेपण विसरतो, आणि बालपणाच्या मोकळ्या दरीत हरवून जातो. एखाद्या मित्राला केलेली साधीशी थट्टा, आईला सांगितलेलं एखादं गमतीशीर खोटं किंवा सहकाऱ्यांना दिलेला एखादा निरुपद्रवी धक्का, या सगळ्यातून उमटणारी हसरी लकेर मनावर कायमची कोरली जाते.पण या खोडकर दिवसाचं सौंदर्य फक्त फसवण्यात नाही, तर फसवणुकीच्या पलीकडच्या जाणीवेत आहे.
एप्रिल फूल आपल्याला सांगतं..’जग इतकं गंभीर नाही, जितकं आपण समजतो’.आपल्या चिंता, ताण आणि अहंकार यांच्यावर हलक्याशा विनोदाची फुंकर घालून हा दिवस त्यांना क्षणभर विरघळवतो. जसं उन्हाच्या तडाख्यात एखादं ढगाचं पांघरूण सुखावून जातं, तसं एप्रिल फूल आपल्या मनाला गारवा देतं. तरीही, या हसऱ्या खेळात एक नाजूक सीमारेषा आहे. विनोदाचा गंध फुलासारखा असावा, मंद, मोहक आणि कुणालाही न टोचणारा. एखाद्याच्या भावनांवर ओरखडे उमटवणारा विनोद हा एप्रिल फूल नसून, तो मनाच्या बागेतलं काटेरी झुडूप ठरतो. म्हणूनच या दिवसाचं खरं सौंदर्य आहे हसण्यात, पण कुणाचं मन न दुखावता.
एप्रिलची ही खोडकर पहाट आपल्याला आठवण करून देते, आपल्या आयुष्यातल्या गंभीरतेच्या दगडांमध्येही थोडीशी हसण्याची फुलं फुलू द्या. कारण शेवटी, जीवन हे एक मोठं नाटक आहे आणि आपण सारे त्यातले कलाकार..कधी गंभीर, कधी विनोदी पण नेहमीच जिवंत. एप्रिल मासाच्या प्रथम प्रभात किरणांनी जेव्हा कालचक्राच्या कपोलावर सौम्य सुवर्णरेषा उमटविल्या, तेव्हा त्या प्रकाश रेषांमध्ये एक विलक्षण खोडकर चैतन्य दडलेले असते. या दिवसाला ‘एप्रिल फूल’ अशी जी नामाभिधानाची खुमारी लाभली आहे, ती केवळ विनोदाची नव्हे, तर मानवी स्वभावाच्या सूक्ष्म छटांचे एक अलंकारिक प्रतिबिंब आहे.मानवजीवनाच्या गहन गंभीरतेत जेव्हा विचारांचे गडद ढग दाटून येतात, तेव्हा विनोद हा एक क्षणिक विद्युल्लतेसारखा चमकून त्या अंधाराला चिरतो. एप्रिल फूल हा त्याच विनोदी विद्युल्लतेचा उत्सव होय. येथे फसवणूक ही हेतुपुरस्सर असली, तरी तिच्यामागील भावनांची शुद्धता निरागस बालहास्यासमान असते.
जणू काही जीवनाच्या कठोर भूमीवर उमललेले हे एक चंचल, सुगंधित पुष्प. क्षणभंगुर, पण मनाला दीर्घकाळ प्रसन्न करणारे. या दिवसाचे वैशिष्ट्य केवळ खोडकर युक्त्यांमध्ये नसून, त्यामागील मानवी संवादाच्या गूढ रसायनशास्त्रात आहे. जेव्हा एक व्यक्ती दुसऱ्याला हलक्याफुलक्या विनोदाने ‘फूल’ बनवते, तेव्हा त्या कृतीतून एक अनोखा बंध दृढ होत असतो..विश्वासाचा,आपुलकीचा, आणि परस्पर समजुतीचा. कारण जिथे मनात कटुता असते, तिथे विनोद फुलत नाही..आणि जिथे स्नेहाची उब असते, तिथेच विनोदाचे कोवळे कोंब अंकुरतात. तथापि, या विनोदक्रीडेत एक सूक्ष्म मर्यादा आहे, ती म्हणजे संवेदनशीलतेची. विनोद हा जर शरसमान तीक्ष्ण झाला, तर तो मनाच्या काचेसारख्या नाजूक पटलावर भेगा पाडू शकतो. म्हणूनच एप्रिल फूलच्या उत्सवात सौंदर्य तेव्हाच फुलते, जेव्हा विनोद हा फुलाच्या पाकळ्यांसारखा मृदू, सुगंधित आणि स्पर्शातही कोमल असतो.
एप्रिलच्या या खट्याळ दिवसात एक तत्त्वज्ञानही दडलेले आहे..जीवन हे सर्वस्वी गंभीरतेने जगण्यासारखे नाही. त्यात थोडासा अवखळपणा, थोडीशी निरागसता, आणि थोडासा विनोद मिसळला, तरच ते परिपूर्ण होते. जसे एखाद्या काव्यात अलंकारांनी सौंदर्य वृद्धिंगत होते, तसेच जीवनात विनोद हा एक अदृश्य अलंकार ठरतो. अशा प्रकारे, ‘एप्रिल फूल’ हा केवळ एक दिनविशेष नसून, तो मानवी मनाच्या कॅनव्हासवर उमटलेला एक हसरा, रंगीबेरंगी, आणि तत्त्वचिंतनाने परिपूर्ण असा अलंकारिक आविष्कार आहे. जो आपल्याला शिकवतो की, हसण्यातही एक गूढ गंभीरता असते आणि गंभीरतेतही एक लपलेले हसू!..
सविता पाटील ठाकरे
सिलवासा,दादरा नगर हवेली
==========
