‘द केरला स्टोरी २’
कथेमागचे भीषण वास्तव आणि आपली सामाजिक निद्रा!
‘द केरला स्टोरी २’
कथेमागचे भीषण वास्तव आणि आपली सामाजिक निद्रा!
समाजाभिमुख काही चित्रपट हे केवळ मनोरंजनाचे रंगीत पडदे नसून, ते समाजाच्या काळजावर उमटलेले ‘रक्तलांछित’ प्रश्नचिन्ह असतात. ‘द केरला स्टोरी २’ पाहताना अनुभवलेली अस्वस्थता ही केवळ पडद्यावरील दृश्यांमुळे नव्हती, तर थिएटरमधील त्या रिकाम्या खुर्च्या पाहून अधिक गडद होत गेली. ज्या जळजळीत सत्यावर हा चित्रपट भाष्य करतो, तो वणवा आता केवळ केरळपुरता मर्यादित नसून आपल्या उंबरठ्यापर्यंत येऊन ठेपला आहे. पण दुर्दैवाने, ज्या वास्तवाने आपला थरकाप उडायला हवा, तिथे आपली ‘सामाजिक निद्रा’ अधिक भयावह वाटते.
आज आपण प्रगतीच्या उत्तुंग शिखरावर आहोत असे भासवत असलो, तरी आपल्याच संस्कृतीच्या मुळांना लागलेली वाळवी पाहायला आपण विसरलो आहोत का? हा चित्रपट म्हणजे केवळ एक कलाकृती नसून, ती आपल्या लेकी-बाळींच्या भविष्यासाठी दिलेली एक ‘धोक्याची घंटा’ आहे. सत्य समोर असूनही डोळे मिटण्याची ही वृत्ती आपल्याला विनाशाच्या दरीत ढकलणारी आहे. हा लेख म्हणजे केवळ एका सिनेमाचा आढावा नाही, तर सुस्त झालेल्या समाजमनाला दिलेला एक ‘वैचारिक दणका’ आणि आपल्या अस्तित्वासाठी केलेले ‘आत्मचिंतन’ आहे.
सुन्न करणारं वास्तव आणि थिएटर्समधलं ‘मौन’:
’द केरला स्टोरी’ सारखा चित्रपट जेव्हा आपण पाहायला जातो, तेव्हा आपण केवळ एखादी कलाकृती पाहत नसतो, तर समाजाच्या एका जळजळीत सत्याचा सामना करत असतो. या चित्रपटातील प्रत्येक दृश्य काळजाचा ठोका वाढवणारं आणि आजची भयानक परिस्थिती मांडणारं आहे. पण दुर्दैवानं, ज्यावेळी चित्रपटगृहातील पडद्यावर हे वास्तव उलगडत असतं, तेव्हा समोरील रिकाम्या खुर्च्या पाहून मन अधिक सुन्न होतं.
ही ‘अनास्था’ सर्वात भयावह आहे. ज्या चित्रपटाला पाहून समाजाने आणि विशेषतः तरुण पिढीने सावध व्हायला हवे, तिथे प्रेक्षकांची निरुत्साही उपस्थिती पाहून मनात प्रश्न येतो की, आपण खरोखरच आपल्या अस्तित्वाच्या लढाईबद्दल गंभीर आहोत का? शत्रूच्या रणनीतीपेक्षा आपली ही शांतता आणि ‘एकजुटीचा अभाव’ अधिक घातक वाटू लागतो. सत्य समोर असूनही त्याकडे पाठ फिरवण्याची ही वृत्ती म्हणजे आपल्या उंबरठ्यापर्यंत आलेल्या संकटाचं आपणच केलेलं मूक स्वागत तर नाही ना? थिएटर्समधलं हे रिकामपण केवळ खुर्च्यांचं नसून, ते आपल्या सामाजिक जागरूकतेच्या अभावाचं लक्षण आहे.
प्राधान्यक्रमाची शोकांतिका: उथळ गर्दीचा ‘तमाशा’ आणि सत्याची ‘एकलकोंडी’ वाट
आज आपल्या समाजाच्या मानसिकतेची एक मोठी शोकांतिका पाहायला मिळते. ज्या ठिकाणी केवळ क्षणिक मनोरंजन, उथळ कला किंवा निव्वळ करमणूक असते, तिथे लोकांच्या झुंडीच्या झुंडी उसळतात. तिकिटांसाठी रांगा लागतात, गर्दीमुळे श्वास गुदमरतो, पण उत्साह तसूभरही कमी होत नाही. याउलट, जेव्हा एखादा चित्रपट आपल्या अस्तित्वावर भाष्य करतो, आपल्या लेकी-बाळींच्या भविष्यातील भीषण वास्तवाचा आरसा दाखवतो, तेव्हा मात्र थिएटर्समध्ये भयाण शांतता असते.
ही केवळ रसिकतेची आवड-निवड नाही, तर हा आपल्या ‘प्राधान्यक्रमाचा’ पराभव आहे. आपण मनोरंजनाच्या नावाखालील अश्लीलतेला किंवा उथळपणाला जे महत्त्व देतो, ते पाहून वाटतं की आपण खरोखरच गंभीर आहोत का? एका बाजूला मनोरंजनाचा उथळ पूर आणि दुसरीकडे जळजळीत गांभीर्याचा दुष्काळ, हे चित्र समाजाच्या वैचारिक ऱ्हासाची नांदी आहे. ज्या समाजाला सत्यापेक्षा ‘तमाशा’ अधिक भावतो, तो समाज संकटाच्या काळात दिशाहीन व्हायला वेळ लागत नाही. आपली ही ‘निवड’च उद्या आपलं भविष्य ठरवणार आहे.
‘प्रेमाचा’ मुखवटा आणि विनाशाचा सापळा: काळजाचा थरकाप उडवणारं सत्य
आजच्या तरुण पिढीसमोर सर्वात मोठं संकट हे शस्त्रांचं नसून, ‘ब्रेनवॉशिंग’ या अदृश्य अस्त्राचं आहे. ‘द केरला स्टोरी’ मधून जे वास्तव समोर आलं, ते पाहून अंगावर काटा येतो. प्रेमाच्या, मैत्रीच्या आणि विश्वासाच्या गोंडस मुखवट्याआड विनाशाचा एक भीषण सापळा रचला जात आहे. कोवळ्या वयातील मुलींना त्यांच्याच धर्माबद्दल, संस्कृतीबद्दल आणि पालकांबद्दल संभ्रमित करून, त्यांना एका काळोख्या वाटेवर ओढलं जात आहे.
ज्या वयात जग समजून घ्यायचं असतं, त्याच वयात या मुलींना जाणीवपूर्वक विहिरीत ढकललं जातं. हे केवळ आकर्षण नसून, हे एक ‘सांस्कृतिक षडयंत्र’ आहे. ज्यावेळी या मुलींना सत्याचा उलगडा होतो, तेव्हा त्यांच्या हाताशी केवळ पश्चात्ताप उरलेला असतो; पण तोपर्यंत वेळ निघून गेलेली असते. हा विळखा इतका घट्ट आहे की, तो केवळ एका व्यक्तीचा नव्हे, तर संपूर्ण कुटुंबाचा आणि पर्यायाने समाजाचा स्वाभिमान धुळीस मिळवतो. या सापळ्याला ओळखणं आणि त्यापासून आपल्या लेकींना वाचवणं, ही आजच्या काळातील सर्वात मोठी सामाजिक लढाई आहे.
धर्माप्रती निष्ठा आणि एकजुटीचा अभाव: आपली सर्वात मोठी कमकुवत नस
’द केरला स्टोरी’ पाहताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे समोरच्या बाजूची त्यांच्या धर्माप्रती असलेली टोकाची कट्टरता आणि त्यातून निर्माण झालेली त्यांची ‘पोलादी एकजूट’. ते आपल्या उद्दिष्टासाठी कितीही थराला जाऊ शकतात, कारण त्यांच्याकडे एक निश्चित ध्येय आणि त्यासाठी लागणारी एकी आहे. याउलट, आपली स्थिती पाहिली की मन खिन्न होतं. आपण आपल्याच धर्माबद्दल, आपल्या संस्कृतीबद्दल इतके अनभिज्ञ आणि विखुरलेले आहोत की, शत्रूला आपल्याला तोडणं अतिशय सोपं जातं.
आपल्यात ‘एकजुटीचा’ अभाव असणं, हीच शत्रूची सर्वात मोठी ताकद आहे. आपण केवळ सणासुदीला एकत्र येतो, पण जेव्हा समाजाच्या अस्तित्वाचा प्रश्न येतो, तेव्हा आपण वैयक्तिक स्वार्थात आणि तटस्थतेत मग्न असतो. समोरच्याची ताकद त्यांच्या संख्येपेक्षा त्यांच्या ‘निश्चयामध्ये’ अधिक आहे. जोपर्यंत आपण स्वतःच्या धर्माचा आणि संस्कृतीचा स्वाभिमान बाळगून एकसंध होत नाही, तोपर्यंत अशा ‘केरला स्टोरीज’ घडतच राहतील. ही एकजूट केवळ गर्दी दाखवण्यासाठी नसून, ती आपल्या विचारांची आणि कार्याची असायला हवी.
आई-वडिलांच्या काळजाची होळी: कृतघ्नतेचा कळस
ज्या आई-वडिलांनी रक्ताचे पाणी करून, स्वतःच्या सुखाचा त्याग करून आपल्या लेकीला लहानाचे मोठे केले, त्याच लेकीने केवळ क्षणिक आकर्षणासाठी किंवा कोणाच्या तरी ‘ब्रेनवॉशिंग’ला बळी पडून त्यांना पारखे करणे, हा कृतघ्नतेचा कळस आहे. मरणारे एकदाच मरतात, पण मागे उरलेले आई-बाप मात्र रोज मरत असतात. आपल्या पोटच्या गोळ्याने आपल्यालाच नाकारणे, ही मरणयातना देणारी गोष्ट आहे.
क्षणाच्या तथाकथित प्रेमासाठी जन्मदात्यांचे नाते परके होते, तेव्हा त्या घराची आणि संस्कृतीची मोठी हानी होते. ज्यांनी आपल्याला चालायला शिकवले, त्यांनाच म्हातारपणी वाऱ्यावर सोडणे किंवा त्यांच्या विश्वासाचा घात करणे, हे मानवी मूल्यांचा अंत आहे. आपल्या मुलांच्या या वागण्यामुळे पालकांच्या मनाची जी होळी होते, तिची राख कधीही सावरता येत नाही. ही शोकांतिका थांबवायची असेल, तर तरुण पिढीने हे समजून घेतले पाहिजे की, जगातील कोणतेही ‘प्रेम’ आई-वडिलांच्या प्रेमापेक्षा मोठे असू शकत नाही.
पालकांचे ‘पॉलिसी मेकिंग’: केवळ सुविधा नको, सुसंवाद हवा!
आजच्या वेगवान युगात आपण आपल्या पाल्यांच्या हातात महागडे स्मार्टफोन दिले, त्यांना हव्या त्या सोयी-सुविधा पुरवल्या, पण आपण त्यांना आपला ‘वेळ’ द्यायला विसरलो आहोत का? पालकांचे ‘पॉलिसी मेकिंग’ म्हणजे केवळ शिस्त लावणं नव्हे, तर मुलांशी मैत्रीपूर्ण संवादाचा एक भक्कम ‘सेतू’ बांधणं होय. आपल्या लेकी-बाळींच्या मनात काय चाललं आहे, त्यांचे मित्र कोण आहेत, त्या सोशल मीडियावर कोणाच्या संपर्कात आहेत, यावर लक्ष देणं ही आता चैन नसून काळाची गरज आहे.
केवळ धाक दाखवून मुले सुधारत नाहीत, तर त्यांच्याशी इतका जिव्हाळा असावा की, कोणत्याही संकटात किंवा गोंधळात त्यांना ‘बाहेरच्या’ कोणाकडे जाण्यापेक्षा आपल्या ‘घरातल्या’ खांद्यावर डोकं ठेवून मन मोकळं करावंसं वाटलं पाहिजे. संस्कारांचे बाळकडू घरातूनच मिळाले, तर बाहेरचा कोणताही ‘भुलभुलैया’ त्यांना भुरळ घालू शकणार नाही. पालकांनी सजग राहून, आपल्या मुलांच्या संगतीवर आणि त्यांच्या बदलत्या मानसिकतेवर नजर ठेवली, तरच आपण अशा ‘सापळ्यांना’ वेळीच रोखू शकतो.
कलियुगाची सुरुवात की धोक्याची शेवटची घंटा?:
’द केरला स्टोरी २’ ही केवळ पडद्यावरची कथा नसून, ती आपल्या विखुरलेल्या समाजमनावर ओढलेला एक जळजळीत ‘कोरडा’ आहे. ज्या आई-वडिलांनी आपल्याला लहानाचे मोठे केले, ज्या संस्कृतीने आपल्याला अस्तित्व दिले, त्यांनाच मरणयातना भोगाव्या लागतील असे पाऊल कोणतीही सुजाण व्यक्ती कधीही उचलणार नाही. आज जे आपण पाहतोय, ती केवळ कलियुगाची सुरुवात नसून, आपल्या सर्वांसाठी ही ‘धोक्याची शेवटची घंटा’ आहे.
जर आजही आपण थिएटर्समधील त्या रिकाम्या खुर्च्यांसारखेच ‘मौन’ राहिलो, तर उद्याचा इतिहास आपल्याला कधीही माफ करणार नाही. वेळीच सावध व्हा! आपल्या लेकी-बाळींना केवळ शिक्षण नको, तर ‘संस्कारांचे संरक्षण’ द्या. धर्माप्रती निष्ठा आणि समाजाप्रती एकजूट हीच या संकटावरची खरी मात्रा आहे. लक्षात ठेवा, ही लढाई कोणा एका व्यक्तीची नाही, तर ती आपल्या संस्कृतीच्या अस्तित्वाची आहे. आज जर आपण जागे झालो नाही, तर उद्या पश्चात्ताप करायलाही वेळ उरणार नाही. चला, केवळ चित्रपट न पाहता, ‘समाज रक्षणाचा’ वसा घेऊया!
प्रा. डॉ. गोविंद पांडुरंग चौधरी (देव)
कवी, लेखक तथा साहित्यिक
जि. नांदेड. मो. 9096312211
========
