अडगळीतलं आभाळ
संजय गरबड मराठे उल्हासनगर, जि.ठाणे
अडगळीतलं आभाळ
प्रत्येकाच्या आयुष्याच्या प्रवासात एक टप्पा असा येतो, जिथे धावणारे पाय थकतात आणि मन एका विसाव्याची अपेक्षा करू लागतं. घराचा कर्ता पुरुष म्हणून जगताना आपण कधी स्वतःचा विचार करायला विसरतो, हेच मुळी समजत नाही. संसाराचा गाडा ओढताना खांद्यावर आलेल्या जबाबदाऱ्यांचे ओझे इतके अंगवळणी पडते की, ‘स्व’ नावाचं काही अस्तित्व असतं, याची जाणीवच धूसर होते. रक्ताचं पाणी करून ज्या भिंती उभ्या केल्या, त्या भिंतींनीच जेव्हा परकेपणाची जाणीव करून द्यावी, तेव्हा होणारी वेदना कोणत्याही शारीरिक जखमेपेक्षा खोल असते. पण हीच ती वेळ असते, जिथे आपल्याला आयुष्याचा नवा अर्थ शोधावा लागतो.
अनेकदा आपण मुलांच्या भविष्यासाठी स्वतःच्या सुखाचा लिलाव करतो. त्यांच्या पायाला काटा टोचू नये म्हणून आयुष्यभर अनवाणी चालतो. पण मुलांच्या नजरेत जेव्हा आपला हा त्याग ‘कर्तव्य’ ठरवला जातो किंवा त्याहूनही भयंकर म्हणजे ‘जुन्या विचारांचं ओझं’ ठरवलं जातं, तेव्हा मनाचा डोलारा कोसळू लागतो. “तुमच्यामुळे माझं नुकसान झालं” किंवा “आम्ही तुमच्यापासून वेगळं राहू” हे शब्द म्हणजे केवळ वाक्य नसतात, तर त्या बापाच्या अस्तित्वावर केलेले वार असतात. ज्याने स्वतःच्या स्वप्नांची होळी करून मुलांचं नंदनवन फुलवलं असतं. पण या कटू वास्तवाकडे पाहताना एक गोष्ट लक्षात घेणं गरजेचं आहे की, कालचक्र कोणासाठीही थांबत नाही. पिढ्यांमधील विचारांची तफावत ही मानवी इतिहासातील सर्वात जुनी शोकांतिका आहे.
आता प्रश्न उरतो तो शांततेचा. मनाची ही अस्वस्थता कशी शमवायची? सगळ्यात आधी हे स्वीकारावं लागेल की, आपण जे काही केलं, ते त्या त्या वेळी आपल्या प्रेमापोटी आणि निष्ठेपोटी केलं. त्या कष्टांचं मोल कुणी दुसरं ठरवू शकत नाही. मुलांनी तुमच्या कष्टांची किंमत केली नाही, म्हणून तुमच्या कष्टांचं महत्त्व कमी होत नाही. तुमची बुद्धिमत्ता, तुमचे निर्णय आणि तुमचा प्रामाणिकपणा ही तुमची वैयक्तिक संपत्ती आहे, जी कुणीही हिरावून घेऊ शकत नाही. उपेक्षेच्या या भिंतींना तोडण्यापेक्षा, त्या भिंतींच्या पलीकडे आपलं एक वेगळं जग निर्माण करणं अधिक श्रेयस्कर ठरतं.
भविष्यातील शांततेसाठी ‘अलिप्तता’ हा एक मंत्र असू शकतो. ज्यांना आपण आपलं मानलं, त्यांनी पाठ फिरवली असेल, तर आता आपणही स्वतःला या भावनिक गुंतागुंतीतून हळूहळू सोडवून घेतलं पाहिजे. मुलांच्या आयुष्यात फाजील हस्तक्षेप न करता, त्यांच्या यशापयशाची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवून, आपण आपल्या उर्वरित आयुष्याचा ताबा स्वतःकडे घेतला पाहिजे. ज्या छंदांनी आपल्याला आजवर साथ दिली, जे साहित्य, ज्या कविता मनात दबून राहिल्या होत्या, त्यांना आता मोकळी वाट करून देण्याची वेळ आली आहे.
“आयुष्याची बेरीज वजाबाकीत बदलत असताना, उरलेली ‘बाकी’ ही स्वतःसाठी खर्च करायची असते”. ज्यांनी आपल्या त्यागाचा सन्मान केला नाही, त्यांच्यासाठी रडत बसण्यापेक्षा, ज्यांनी आपल्याला आजही मानलं आहे, मग ते तुमचे जुने मित्र असतील, तुमचे विद्यार्थी असतील किंवा तुमचं लिखाण असेल, त्यांच्यात आपलं सुख शोधावं. बापाची माया ही सागरासारखी अथांग असते, पण सागरालाही स्वतःची एक मर्यादा असते. आता ती मर्यादा आखण्याची वेळ आली आहे.
शेवटी, “कर्ता पुरुष हा केवळ घराचा खांब नसतो, तर तो स्वतःमध्ये एक स्वतंत्र आकाश असतो”. ढग येतात आणि जातात, वादळं शमतात, पण आकाश स्थिर असतं. आपल्या मनालाही तसंच स्थिर ठेवावं लागेल. कोलाहल बाहेर कितीही असला, तरी आतली शांतता जपण्याची ताकद आपल्यातच असते. ज्या हातांनी इतरांना चालायला शिकवलं, तेच हात आता स्वतःला सावरण्यासाठी आणि स्वतःची पाठ थोपटण्यासाठी वापरा. आयुष्याची ही सांजवेळ दुःख उगाळण्यासाठी नाही, तर मावळणाऱ्या सूर्याच्या सोनेरी किरणांत स्वतःचं तेज शोधण्यासाठी आहे.
संजय गरबड मराठे
उल्हासनगर, जि.ठाणे
==========
