नवीन वर्षातील ‘नवे ध्यास, नवे संकल्प’
सविता पाटील ठाकरे, सिलवासा कार्यकारी संपादक, साप्ताहिक साहित्यगंध
नवीन वर्षातील ‘नवे ध्यास, नवे संकल्प’
संत ज्ञानेश्वर म्हणतात.. “आपुलाचि वाडा आपणासी साकारावा।” या ओळींतून ते सांगतात की जीवनाची घडण बाह्य परिस्थितीवर नाही, तर अंतर्गत संकल्पावर अवलंबून असते. नवा ध्यास म्हणजे, स्वतःच्या आत असलेल्या शक्यतांना आकार देणं. बाहेरच्या यशापेक्षा आतल्या स्थैर्याचा ध्यास घेणं, हाच खरा परिवर्तनाचा प्रारंभ आहे. काळ ही बाह्यघटना नाही, ती अंतर्मनात घडणारी सततची प्रक्रिया आहे. दिनदर्शिकेची पाने बदलतात, पण जीवनाचा प्रवाह मात्र अखंड वाहत राहतो. नवीन वर्ष येते तेव्हा आपण जणू काळाच्या आरशात स्वतःकडे पाहतो…आम्ही कुठे होतो? कुठे आहोत?आणि कुठे जायचं आहे? या तीन प्रश्नांच्या संगमातूनच नवा ध्यास आणि नवा संकल्प जन्माला येतो.
संत तुकारामांचा विचार याला अधिक स्पष्ट करतो.
“जैसे कर्म तसे फळ, अवघा संसार हा सारा।” संकल्प हा कर्माचा बीजांकुर असतो. नुसत्या इच्छा फळ देत नाहीत; सातत्यपूर्ण कृतीच जीवन घडवते. म्हणूनच नवीन वर्षातील संकल्प हा क्षणिक नव्हे, तर दीर्घकालीन आत्मशिस्तीचा निर्धार असावा. तत्त्वज्ञान सांगते, जीवनाला अर्थ बाहेरून मिळत नाही; तो माणूस स्वतः निर्माण करतो. ध्यास म्हणजे त्या अर्थाचा शोध. तो भौतिक यशाशी जोडलेला असू शकतो, पण त्याहून अधिक तो आत्मिक समाधानाशी निगडित असतो. ज्याचं जीवन केवळ प्राप्तीत अडकतं, त्याला कधीच पुरेपणा मिळत नाही. परंतु ज्याचा ध्यास मूल्यांवर आधारलेला असतो, तो माणूस अपयशातही समृद्ध असतो.
संकल्प हा इच्छेचा उच्चतम आविष्कार आहे. तो क्षणिक उत्साह नसून दीर्घकालीन आत्मशिस्त आहे. मी बदलणार आहे असे म्हणणे सोपे असते.पण मी बदल घडवणार आहे असे ठरवणे कठीण असते. ‘तत्त्वज्ञान आपल्याला शिकवते की स्वातंत्र्य म्हणजे मनासारखे वागणे नव्हे, तर योग्य ते करण्याची क्षमता विकसित करणे होय’. संकल्प म्हणजे त्या क्षमतेचा रोजचा सराव. नवा ध्यास घेताना माणूस अनेकदा भव्य स्वप्नांच्या मोहात अडकतो. पण खरा ध्यास नेहमी शांत असतो तो गाजत नाही, झळकत नाही, फक्त टिकून राहतो. तो आपल्याला विचारशील बनवतो, संयमी करतो आणि जबाबदारही. कारण ध्यास हा केवळ मला काय हवंय याचा प्रश्न नसतो; तो माझ्यामुळे जगाला काय मिळणार याचाही विचार असतो.
नवीन वर्ष आपल्याला एक नैतिक संधी देते आपल्या आतल्या विसंगती कमी करण्याची. विचार, शब्द आणि कृती यांच्यातील अंतर कमी करणे, हाच खरा संकल्प. कारण जेव्हा मन जे विचारते, ओठ जे बोलतात आणि हात जे करतात ते एकरूप होतात, तेव्हाच जीवन सुसंगत बनते.
शेवटी एवढंच म्हणावंसं वाटतं…..
“संकल्प म्हणजे स्वतःशी केलेला संवाद,
आणि ध्यास म्हणजे त्या संवादावर चाललेला प्रवास.”
नवं वर्ष म्हणजे नव्या दिवसांची मोजदाद नव्हे,
ते म्हणजे स्वतःला अधिक माणूस बनवण्याची नवी संधी. तेव्हा गेल्या वर्षातील चुकांवर पांघरूण न घालता त्यातून काही बोध घेणे गरजेचे आहे.त्यातून अपेक्षा आहे ती त्या चुका पुन्हा न करण्याची तर चला संकल्प करुयात नवं काही करण्याचा…!!
सविता पाटील ठाकरे, सिलवासा
कार्यकारी संपादक, साप्ताहिक साहित्यगंध
