‘त्या’ पुस्तकाची पाने स्वतःशीच वाचण्याचा क्षण म्हणजे मनसंवाद; सविता पाटील ठाकरे
'बुधवारीय काव्यरत्न' स्पर्धेचे काव्यपरीक्षण
‘त्या’ पुस्तकाची पाने स्वतःशीच वाचण्याचा क्षण म्हणजे मनसंवाद; सविता पाटील ठाकरे
‘बुधवारीय काव्यरत्न’ स्पर्धेचे काव्यपरीक्षण
माझ्यावरील कामाचा ताण असेल की, तिच्या दहावीच्या वर्षाची मला असलेली काळजी असेल? नक्की काय ते माहित नाही पण मी खरच खूप जास्तच रागावली त्या मीनलवर. घरी आली बेचैन तर होतीच मी. मनसंवाद साधत प्रश्न विचारला.’चूक खरंच त्या विद्यार्थिनीची होती, की माझ्या मनातील ताणाचा राग तिच्यावर निघाला? उत्तरही आले मला. पण एक गोष्ट मला प्रकर्षाने जाणवली, ती म्हणजे माझ्या मनाने सत्याची बाजू घेतली. स्वतःच स्वतःच्या मनाला घातलेली साद म्हणजे मनसंवाद. मनसंवाद म्हणजे इतरांना दोष देण्याआधी स्वतःच्या मनाला प्रश्न विचारणे आणि त्या उत्तरातून स्वतःला सुधारण्याचे धैर्य मिळवणे.
‘मनसंवाद अर्थात…. मौन, भावना, अंतर्मुखता, स्मृती आणि आत्मभान यांच्या स्पर्शाने पावन झालेली अवस्था. अर्थात, शब्दांच्या पलीकडे, मौनाच्या कुशीत मनाने स्वतःशी केलेली हळवी कुजबुज म्हणजे मनसंवाद.’ तसे पाहता माणूस जन्माला येतो तेव्हा त्याच्यासोबत एक अदृश्य विश्वही जन्माला येते त्याचे मन. शरीर वाढते, जग विस्तारते, नाती जोडली जातात, स्वप्ने आकार घेतात पण या सगळ्याच्या तळाशी एक शांत विश्व सतत आपल्यासोबत असते. त्या विश्वाशी आपण किती बोलतो? आज संवादाची साधने असंख्य आहेत. मोबाईल, संदेश, समाजमाध्यमे, क्षणात जगाशी जोडता येते. तरी स्वतःशी संवाद साधण्यासाठी आपण अनेकदा वेळ काढत नाही. दिवसभर आपण जगाला सांगत असतो, “मी ठीक आहे.” पण एकांतात मन विचारते… “खरंच, तू ठीक आहेस?” याच प्रश्नापासून मनसंवाद सुरू होतो.
मनसंवाद म्हणजे स्वतःशी केवळ बोलणे नव्हे ,तो म्हणजे स्वतःच्या अस्तित्वासमोर प्रामाणिकपणे उभे राहणे. आपल्या आनंदामागची कारणे, दुःखाच्या मुळाशी असलेली वेदना, अपयशातून मिळालेला धडा आणि मनात दडलेल्या इच्छा या सगळ्यांकडे निर्विकारपणे पाहणे. “डोळ्यांत न उतरलेले अश्रू, ओठांवर न आलेले शब्द आणि मनात दडलेल्या असंख्य भावनांना स्वतःचीच सोबत मिळते, त्या क्षणाचे नाव मनसंवाद.” मन म्हणजे एक न उलगडलेले पुस्तक त्यातील प्रत्येक पानावर एक आठवण, प्रत्येक ओळीत एक भावना आणि प्रत्येक शांततेत एक अनुत्तरित प्रश्न. त्या पुस्तकाची पाने स्वतःशीच वाचण्याचा क्षण म्हणजे मनसंवाद.’इथे बेगडी काहीही चालत नाही, कारण मनाला आपला खरा चेहरा माहीत असतो.
म्हणूनच तर… “तुज आहे तुजपाशी, परी जागा चुकलासी”हे वचन मनाच्या संदर्भात पाहिले तर त्याचा अर्थ अधिक प्रभावी ठरतो. माणूस सुख, समाधान आणि शांतता बाहेर शोधत राहतो पण त्यांचे खरे स्रोत त्याच्या मनातच दडलेले असतात. स्वतःच्या मनाशी झालेला हा संवादच कदाचित आयुष्यातील सर्वांत मोठी भेट असते, याची जाणीव ही मला झाली. खरंतर मनसंवाद सारखे विषय हल्ली दुरापास्त झालेत. भौतिक जगात आपण एवढे व्यस्त आहोत की कधी वेळ मिळतो स्वतःच्या अंतर्मनात डोकावण्यास? परंतु आज ‘बुधवारीय काव्यरत्न’ स्पर्धेच्या निमित्ताने मराठीचे शिलेदार समूहाचे सर्वेसर्वा आदरणीय राहुल सरांनी हा भावनिक विषय देऊन सर्व कवी, कवयित्रींना अंतर्मनात डोकावण्यास जणू प्रेरित केले. अर्थात यात बहुतांशी जणांनी विषयाला खूप सुंदर न्याय दिला. तेव्हा तुम्हा सर्वांचे मनापासून खूप खूप अभिनंदन. परंतु थोडे काही… धावपळीच्या या वातावरणात स्वतःला वेळ द्या व कधीतरी स्वतःच्या अंतर्मनात सहज डोकावून बघा… मनसंवाद साधा निश्चितच नवेकाही त्यातून प्राप्त होईल.
सविता पाटील ठाकरे,सिलवासा
मुख्य परीक्षक,प्रशासक, कवयित्री
लेखिका, कार्यकारी संपादक
©मराठीचे शिलेदार समूह
