महत्त्व प्राधान्यक्रमाचे…!!!
संजय गरबड मराठे उल्हासनगर, जिल्हा ठाणे

महत्त्व प्राधान्यक्रमाचे…!!!
जीवनाचा पट हा अनंत व्यक्ती, प्रसंग आणि परिस्थितींच्या धाग्यांनी विणलेला असतो. या पटावर प्रत्येक क्षणी आपल्यासमोर विविध पर्याय, आव्हाने आणि नाती उभी ठाकतात. अशा वेळी कोणाला किंवा कशाला, कधी आणि किती महत्त्व द्यायचे, हा केवळ वेळेचा किंवा व्यवस्थापनाचा प्रश्न राहत नाही; तर तो आपल्या जीवनदृष्टीचा आणि नैतिक परिपक्वतेचा कस पाहणारा प्रश्न ठरतो. व्यक्ती असो, समाज असो वा राष्ट्र; प्रगतीची आणि अधोगतीची मुळे ही त्यांनी ठरवलेल्या प्राधान्यक्रमातच रुजलेली असतात. आयुष्यात योग्य वेळी योग्य गोष्टीला प्राथमिक स्थान देणे ही केवळ एक गरज नसून, तो जीवनाचा समतोल टिकवून ठेवणारा मुख्य आधारस्तंभ आहे.
एखाद्या व्यक्तीला किंवा परिस्थितीला प्राधान्य देणे म्हणजे आपल्या मर्यादांची जाणीव ठेवून ऊर्जेचा आणि वेळेचा सुयोग्य विनियोग करणे होय. मानवी आयुष्यात वेळ, पैसा आणि मानसिक ऊर्जा यांसारखी संसाधने मर्यादित असतात. त्यामुळे विवेकपूर्ण क्रमवारी लावणे अनिवार्य ठरते. अनेकदा आपण तातडीच्या वाटणाऱ्या क्षुल्लक गोष्टींच्या मागे धावताना दीर्घकालीन महत्त्वाच्या विषयांकडे दुर्लक्ष करतो. ज्या गोष्टी भविष्याला आकार देतात, व्यक्तिमत्त्व घडवतात आणि आत्मिक समाधान देतात, त्यांना प्राधान्यक्रमाच्या शीर्षस्थानी ठेवणे हा खऱ्या विवेकवादाचा पाया आहे. व्यक्तींना प्राधान्य देताना केवळ क्षणिक फायदा किंवा सहवास न पाहता, नात्यांची खोली आणि निष्ठा तपासावी लागते. कुटुंब, आरोग्य आणि स्व-विकास हे आयुष्याचे मूळ गाभारे असतात. समाज किंवा बाह्य जगातील संबंध हे या गाभाऱ्याभोवती असणारे वर्तुळ आहे. जेव्हा बाह्य वर्तुळाला अंतर्गत गाभाऱ्यापेक्षा जास्त महत्त्व दिले जाते, तेव्हा नात्यांचे संतुलन ढासळते. ‘क्षणाचा आनंद की दीर्घकालीन हित’ या द्वंद्वात जेव्हा माणूस दीर्घकालीन हिताची निवड करतो, तेव्हाच त्याचा प्राधान्यक्रम अचूक ठरतो.
जेव्हा व्यक्ती किंवा संस्थांचा प्राधान्यक्रम चुकतो, तेव्हा त्याचे परिणाम केवळ अपयशापुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर ते संपूर्ण जीवनशैली विस्कळीत करून टाकतात. कौटुंबिक जबाबदाऱ्या, जीवनसाथी, मुले किंवा आई-वडील यांच्याऐवजी जेव्हा दुय्यम गोष्टींना, जसे की केवळ काम, प्रसिद्धी किंवा आभासी जगतातील नातेसंबंध प्राधान्य दिले जाते, तेव्हा मूळ नात्यांमध्ये पोकळी निर्माण होते. ही पोकळी कालांतराने संवादहीनतेत आणि दुराव्यात रूपांतरित होते, अन् वेळ निघून गेल्यावर पश्चात्ताप करण्याशिवाय हाती काही उरत नाही. चुकीच्या व्यक्तींवर किंवा निष्फळ परिस्थितीवर अधिक ऊर्जा खर्च केल्याने मानसिक आणि शारीरिक थकवा येतो. अनावश्यक चिंतांमध्ये अडकल्याने माणसाची खरी सर्जनशीलता आणि निर्णयक्षमता मंदावते. आयुष्यात वेळ ही एकमेव अशी संपत्ती आहे, जी पुन्हा कमावता येत नाही. दुय्यम गोष्टींना प्राधान्य दिल्याने ज्या महत्त्वाच्या संधी हातातून निसटतात, त्या पुन्हा मिळणे कठीण असते.
प्राधान्यक्रम ठरवणे म्हणजे इतरांना डावलणे किंवा नाकारणे नव्हे, तर आपल्या आयुष्याला एक शिस्त आणि दिशा देणे होय. आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर ही क्रमवारी बदलू शकते. आणीबाणीच्या प्रसंगी आरोग्य प्रथम, तर ऐन परीक्षेच्या काळात अभ्यास प्रथम असू शकतो. ही लवचिकता जपतानाच आपल्या मूलभूत मूल्यांशी प्रतारणा होणार नाही, याचे भान ठेवणे आवश्यक आहे. कशाला, किती आणि कधी महत्त्व द्यायचे हे समजणे म्हणजेच शहाणपण होय. हे शहाणपण जो जपतो, तो केवळ स्वतःचे आयुष्य यशस्वी करत नाही, तर आसपासच्या परिसरालाही एक निकोप आणि संतुलित वातावरण प्रदान करतो. प्राधान्यक्रमाची ही गणिते ज्याला साधली, त्याला आयुष्याचा तोल सांभाळणे कधीच कठीण जात नाही.
संजय गरबड मराठे
उल्हासनगर, जिल्हा ठाणे
=========



