सापुतारा : निसर्गाच्या कुशीत अनुभवलेले स्वर्गसुख!
दीपाबेन रामदास शिंपी (दीपांजली) नवसारी, गुजरात
सापुतारा : निसर्गाच्या कुशीत अनुभवलेले स्वर्गसुख!
एक अविस्मरणीय प्रवासवर्णन
माणसाच्या आयुष्यात प्रवासाला एक वेगळेच महत्त्व असते. रोजच्या धकाधकीच्या जीवनातून काही क्षण स्वतःसाठी काढून निसर्गाच्या सान्निध्यात रमणे म्हणजे मनाला नवसंजीवनी देण्यासारखेच असते. प्रवास केवळ अंतर पार करण्याचे साधन नसते, तर ते अनुभवांची शिदोरी, आनंदाचे क्षण आणि आयुष्यभर जपाव्यात अशा आठवणी देणारा एक सुंदर सोहळा असतो. असाच एक निसर्गरम्य आणि अविस्मरणीय अनुभव म्हणजे गुजरातमधील प्रसिद्ध थंड हवेचे ठिकाण असलेल्या सापुताऱ्याचा प्रवास!
गुजरात राज्यातील ‘डांग’ जिल्ह्यात सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये वसलेले ‘सापुतारा’ हे निसर्गाचे सुंदर वरदान आहे. गुजरातमधील एकमेव प्रसिद्ध ‘हिल स्टेशन’ म्हणून सापुताऱ्याची ओळख आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे १,००० मीटर उंचीवर वसलेले हे ठिकाण हिरव्यागार वनराईने, उंचच उंच डोंगरांनी, खोल दऱ्यांनी आणि आल्हाददायक हवामानाने नटलेले आहे. सापुतारा या नावातच एक वेगळे आकर्षण आहे. निसर्गप्रेमी, पर्यटक आणि भटकंतीची आवड असणाऱ्यांसाठी हे ठिकाण म्हणजे आनंदाची पर्वणीच!
आमच्या सापुतारा प्रवासाची सुरुवात उत्साहाने आणि आनंदाने झाली. प्रवासाला निघताना मनात अनेक कल्पना होत्या. डोंगर, दऱ्या, हिरवीगार झाडे, धुक्याने आच्छादलेले पर्वत आणि थंडगार वाऱ्याचा अनुभव घेण्याची उत्सुकता होती. जसजसा प्रवास पुढे सरकत होता, तसतसे निसर्गाचे एकाहून एक सुंदर रूप डोळ्यांसमोर उलगडत होते. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना उभी असलेली हिरवीगार झाडे जणू आमचे स्वागत करत होती. डोंगरांच्या नागमोडी वाटा, खोल दऱ्या, वळणावळणाचे घाटरस्ते आणि मधूनच दिसणारी छोटी छोटी गावे मनाला मोहून टाकत होती. उंच डोंगरांवरून वाहणारा वारा अंगाला सुखद स्पर्श करत होता. काही ठिकाणी धुक्याचे पांढरे शुभ्र ढग डोंगरांना बिलगलेले दिसत होते. जणू आकाशाने धरतीला शुभ्र शाल पांघरली होती.
निसर्गाचे हे रूप पाहताना डोळ्यांचे पारणे फिटत होते. सापुताऱ्यात पोहोचताच तेथील थंडगार आणि प्रसन्न वातावरणाने मनाला एक वेगळाच आनंद दिला. शहरातील वाहनांचा गोंगाट, प्रदूषण आणि धावपळ यापासून दूर असलेले हे शांत वातावरण मनाला सुखावणारे होते. सभोवताली पसरलेली हिरवळ, पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि मंद वाऱ्याची झुळूक यामुळे मनातील सारा थकवा जणू क्षणात नाहीसा झाला.
सापुतारा तलावाचे मनमोहक सौंदर्य:
सापुताऱ्यातील प्रमुख आकर्षण म्हणजे तेथील सुंदर तलाव. डोंगरांच्या कुशीत वसलेला हा तलाव पर्यटकांचे विशेष आकर्षण आहे. तलावाचे शांत, नितळ पाणी आणि त्यात पडणारे डोंगरांचे प्रतिबिंब पाहताना निसर्गाच्या कलाकुसरीची जाणीव होते. तलावाच्या काठावर फिरताना मन प्रसन्न होते. रंगीबेरंगी नौका पाण्यावर संथपणे तरंगताना दिसतात. नौकाविहार करताना सभोवतालच्या निसर्गाचे सौंदर्य अधिक जवळून अनुभवता येते. पाण्यावर उमटणाऱ्या लहरी आणि थंडगार वाऱ्याची साथ यामुळे हा अनुभव अधिकच आनंददायी ठरतो.
रोपवेचा रोमांचक अनुभव:
सापुताऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांसाठी रोपवे हे एक खास आकर्षण आहे. रोपवेमधून डोंगराच्या उंचीवर जाताना खाली दिसणारा निसर्ग मन मोहून टाकतो. हिरव्यागार दऱ्या, डोंगरांच्या रांगा, झाडांची गर्दी आणि दूरवर पसरलेली निसर्गसंपदा पाहताना आपण जणू निसर्गाच्या विशाल कुशीत विहार करत आहोत, असे वाटते. उंचीवरून दिसणारे सापुताऱ्याचे विहंगम दृश्य डोळ्यांत साठवून ठेवावे असेच आहे.
सूर्यास्ताचे रंग आणि निसर्गाची किमया:
सापुताऱ्यातील ‘सनसेट पॉइंट’ हे आणखी एक आकर्षण. दिवस मावळतीकडे झुकू लागला की आकाशात रंगांची अद्भुत उधळण सुरू होते. सूर्य हळूहळू डोंगरांच्या आड जात असताना आकाशात केशरी, पिवळ्या आणि लालसर रंगांची मनमोहक छटा पसरते. मावळत्या सूर्याची सोनेरी किरणे डोंगरांवर पडतात आणि संपूर्ण परिसर जणू सुवर्णमय होऊन जातो. निसर्गाचा हा रंगसोहळा पाहताना मन नकळत काव्यमय होते. सूर्यास्ताचा तो क्षण म्हणजे निसर्गाने स्वतःच्या कुंचल्यातून रेखाटलेले एक सुंदर चित्रच!
आदिवासी संस्कृती आणि कलाविश्व:
सापुतारा आणि डांग परिसराला समृद्ध आदिवासी संस्कृतीचा वारसा लाभला आहे. येथील आदिवासी जीवनशैली, पारंपरिक वेशभूषा, लोककला, नृत्य, हस्तकला आणि स्थानिक परंपरा पर्यटकांना आकर्षित करतात. स्थानिक बाजारपेठेत विविध प्रकारच्या कलात्मक वस्तू, बांबूपासून बनवलेल्या वस्तू आणि पारंपरिक हस्तकलेचे नमुने पाहायला मिळतात. येथील आदिवासी संग्रहालयात डांग परिसरातील लोकजीवन, संस्कृती आणि परंपरांची माहिती मिळते. एखाद्या प्रदेशाचे सौंदर्य केवळ त्याच्या डोंगरदऱ्यांमध्ये नसते, तर तेथील माणसांच्या जीवनशैलीत, संस्कृतीत आणि परंपरांमध्येही दडलेले असते. सापुताऱ्याच्या भेटीत याची सुंदर प्रचिती येते.
निसर्ग आणि माणूस यांचे अतूट नाते:
सापुताऱ्याचे सौंदर्य पाहताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे निसर्ग आणि माणूस यांचे अतूट नाते. निसर्ग आपल्याला भरभरून देत असतो; मात्र त्याचे जतन करण्याची जबाबदारी आपली असते. डोंगर, नद्या, तलाव, वृक्ष आणि वन्यजीव हे पर्यावरणाचे अनमोल घटक आहेत. पर्यटनाचा आनंद घेताना परिसर स्वच्छ ठेवणे, प्लास्टिकचा वापर टाळणे, झाडांचे संरक्षण करणे आणि निसर्गाची हानी होणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. आजच्या मोबाईल आणि इंटरनेटच्या जगात माणूस अनेकदा निसर्गापासून दूर जात आहे. अशा वेळी सापुतारासारख्या ठिकाणी भेट दिली, की निसर्गाचे महत्त्व नव्याने समजते. हिरव्यागार झाडांकडे पाहताना, पक्ष्यांचा आवाज ऐकताना आणि थंडगार वाऱ्याचा स्पर्श अनुभवताना मनाला मिळणारे समाधान कोणत्याही कृत्रिम सुखापेक्षा मोठे असते.
आठवणींच्या कुपीत जपलेला प्रवास:
प्रवास संपतो, गाडी पुन्हा घराच्या दिशेने निघते; परंतु मन मात्र त्या सुंदर डोंगरांमध्ये, हिरव्यागार वनराईत आणि तलावाच्या शांत पाण्यातच रेंगाळत राहते. सापुताऱ्याने आम्हाला केवळ पर्यटनाचा आनंद दिला नाही, तर मनाला शांतता, प्रसन्नता आणि नवचैतन्यही दिले. काही ठिकाणे आपण पाहतो आणि विसरून जातो; तर काही ठिकाणे आपल्या मनात कायमचे घर करून राहतात. सापुतारा हे दुसऱ्या प्रकारातील ठिकाण आहे. तेथील निसर्गसौंदर्य, थंडगार वातावरण, डोंगरदऱ्या, तलाव आणि सूर्यास्ताची मनमोहक दृश्ये आठवली की पुन्हा एकदा तिथे जावेसे वाटते.
खरे तर प्रवास म्हणजे केवळ अंतर पार करणे नव्हे, तर स्वतःच्या मनाचा शोध घेणे होय. निसर्गाच्या सान्निध्यात घालवलेले काही क्षण आयुष्यभरासाठी आनंदाची शिदोरी देऊन जातात. सापुताऱ्याचा हा प्रवासही माझ्यासाठी असाच एक अविस्मरणीय ठेवा ठरला. शेवटी एवढेच म्हणावेसे वाटते…
डोंगरांच्या कुशीत हिरवाईचे गाणे,
धुक्याच्या पदरात निसर्गाचे लेणे;
तलावाच्या लाटांत आनंदाची चाहूल,
सापुतारा म्हणजे स्वर्गाची सुंदर भूल!
सापुतारा एकदा तरी अवश्य अनुभवावे असे निसर्गरम्य ठिकाण आहे. कारण काही सौंदर्य डोळ्यांनी पाहायचे असते, काही मनाने अनुभवायचे असते आणि काही आठवणी आयुष्यभर जपायच्या असतात. सापुतारा या तिन्ही गोष्टींचा सुंदर संगम आहे!
दीपाबेन रामदास शिंपी
(दीपांजली)
नवसारी, गुजरात
========
