“नवरंग–माणुसकीचे रंग जपण्याचा संदेश”; वृंदा करमरकर

“नवरंग–माणुसकीचे रंग जपण्याचा संदेश”; वृंदा करमरकर

सोमवारीय काव्यत्रिवेणी स्पर्धेचे परीक्षण

मानवी जीवन म्हणजे विविध रंगांनी सजलेले एक सुंदर चित्र! या चित्रात सुख-दुःख, आशा-निराशा, प्रेम-करुणा, उत्साह-शांती अशा असंख्य भावनांचे रंग मिसळलेले असतात. प्रत्येक रंगाचे स्वतःचे वैशिष्ट्य असते. विविधतेतून एकता आणि अनेकतेतून सौंदर्य निर्माण करणारी ही रंगांची दुनिया म्हणजेच ‘नवरंग’ होय. भारतीय संस्कृतीत नऊ या अंकाला विशेष महत्त्व आहे. नऊ हा अंक पूर्णत्व, समृद्धी आणि आध्यात्मिक उन्नतीचे प्रतीक मानला जातो. नवरात्रीचे नऊ दिवस, नवदुर्गेची नऊ रूपे, नवरस, नवग्रह आणि नवरत्ने अशा संकल्पनांतून नऊ या अंकाचे महत्त्व अधोरेखित होते.

रंग हे मानवी भावविश्वाचे प्रभावी माध्यम आहे. लाल रंग शक्ती, उत्साह आणि प्रेमाचे प्रतीक आहे, तर पांढरा रंग शांती, पावित्र्य आणि निर्मळतेचा संदेश देतो. पिवळा रंग आनंद आणि ज्ञान दर्शवतो, तर हिरवा रंग निसर्ग, समृद्धी आणि नवजीवनाची जाणीव करून देतो. निळा रंग विश्वास आणि स्थैर्याचे प्रतीक आहे. केशरी रंग त्याग, ऊर्जा आणि धैर्याची प्रेरणा देतो. गुलाबी रंग प्रेमळपणा, जांभळा रंग प्रतिष्ठा, तर राखाडी रंग संयम आणि समतोल दर्शवतो. इंद्रधनुष्याचे सौंदर्य अनेक रंगांच्या एकत्र येण्यात आहे, तसेच समाजाचे सौंदर्य विविधते चा स्वीकार करण्यात आहे.

भारतीय संस्कृतीत नवरात्री हा शक्तीच्या उपासनेचा आणि स्त्रीशक्तीच्या गौरवा चा महत्त्वपूर्ण उत्सव आहे. या नऊ दिवसांत देवीच्या विविध रूपांची पूजा केली जाते. महिषासुरासारख्या दैत्याचा वध करून देवीने देवतांना आणि विश्वाला भयमुक्त केले, अशी पौराणिक आख्यायिका प्रसिद्ध आहे.रावणवधासाठी श्रीरामांना शक्तीचे बळ मिळावे म्हणून ब्रह्मदेवासह सर्व देवांनी अश्विन शुक्ल प्रतिपदेला घटस्थापना करून आदिशक्तीची आराधना केली, अशीही एक पौराणिक आख्यायिका सांगितली जाते. नऊ दिवसांच्या उपासनेनंतर अष्टमीच्या सायंकाळी देवी चौंसष्ट योगिनींसह प्रकटली आणि तिने श्रीरामांना रावणवधासाठी सामर्थ्य दिले, अशी आख्यायिका आहे. त्यामुळे नवरात्री हा दुष्ट प्रवृत्तींवरील सद्गुणांचा आणि अन्यायावरील न्यायाचा विजय दर्शवणारा उत्सव मानला जातो.

महाराष्ट्रात नवरात्रीच्या काळात प्रत्येक दिवसासाठी विशिष्ट रंगाचे वस्त्र परिधान करण्याची प्रथा लोकप्रिय आहे. घटस्थापना, देवीची आराधना, भजन, कीर्तन, गरबा आणि दांडिया यांमुळे वातावरण भक्तिमय आणि उत्साहपूर्ण होते. त्यामुळे नवरात्री आणि नवरंग यांचे नाते अधिक दृढ होते.
‘नवरंग’ ही संकल्पना आपल्याला जीवनाकडे सकारात्मक दृष्टीने पाहायला शिकवते. प्रत्येक व्यक्तीचे विचार, स्वभाव आणि अनुभव वेगवेगळे असतात. या विविधतेचा आदर केल्यास समाज अधिक सुंदर आणि समृद्ध होतो. बाह्य रंगांपेक्षा मनाचे रंग अधिक महत्त्वाचे असतात. प्रेम, विश्वास, करुणा, धैर्य, शांती, समता, आनंद, ज्ञान आणि माणुसकी या मूल्यांनी जीवन सजले पाहिजे.

अशा प्रकारे, ‘नवरंग’ ही केवळ रंगांची संकल्पना नसून जीवनातील विविधता, समृद्धी आणि आनंद यांचे प्रतीक आहे. रंग जीवनाला सौंदर्य देतात, तर संस्कार जीवनाला अर्थ देतात. म्हणूनच जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर माणुसकीचे रंग जपणे, हाच नवरंगाचा खरा संदेश आहे.
नवरात्र उत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर आजच्या त्रिवेणी काव्यस्पर्धेसाठी आदरणीय राहुल सरांनी ‘नवरंग’ अगदी योग्य विषय दिला आहे. शिलेदारांनी स्पर्धेला चांगला प्रतिसाद दिला आहे. त्याबद्दल त्यांचे मना पासून अभिनंदन!आदरणीय सरांनी मला काव्य त्रिवेणी स्पर्धेचे परिक्षण लिखाणाची संधी दिल्याबद्दल त्यांचे मनापासून आभार!

वृंदा(चित्रा)करमरकर
मुख्य मार्गदर्शक, परीक्षक,सहप्रशासक
सांगली जिल्हा सांगली
©मराठीचे शिलेदार समूह

0 6 2 9 0 4